Nuraghes, domos e crèsias
(Testu bortadu in Limba Sarda Comuna dae s'Ufìtziu de sa Limba Sarda de Montresta)
In su territòriu de Montresta si b’agatat rastas de frecuentatzione umana chi partint dae su Neolìticu e arribant a s’Edade Romana. Sos monumentos, però, non sunt meda, fortzis ca sas caraterìsticas morfològicas de su territòriu non fiant favorèvoles.
Fintzas a oe si sunt agatadas 12 domus de janas, 2 menhir, 1 àrea sacra megalìtica, 2 tumbas de gigantes, 5 nuraghes, 1 insediamentu pùnicu e 2 insediamentos de edade romana.
Totu sos monumentos de s’Edade Nuràgica (nuraghes e tumbas de gigantes), e sa prus parte de sos àteros sunt distribuidos in sa parte setentrionale de su territòriu, in un’àrea limitada e a pagu tretu unu dae s’àteru. Dae sos istùdios fatos est resurtadu chi cust’àrea fiat sa prus fèrtile e sa prus rica de abba.
Domos e crèsias
Dae sas fotografias antigas, si podet bìere chi Montresta in su Noighentos fiat una bidda fata de domos piticheddas.
Sas domos sunt fraigadas a unu o a duos pranos, in manera disordinada, a tenore de su bisòngiu de crèschida de sa comunidade, sena perunu abellimentu. De su restu, sa populatzione teniat àteru ite de pensare chi non a sa bellesa de sas domos. Sa domo montrestina antiga non tenet sa corte nen sas lògias pro sos animales.
Sa crèsia parrochiale antiga est una cresiedda modesta, sena abellimentos architetònicos ne artìsticos, fraigada in su 1606 suta s’episcopadu de Gavinu Manca Cedrelles (1605-1612), in antis de arrivare sos Grecos.
Presentat un’àula amuntada ‘a botte’ rinfortzada dae arcos traversales chi apogiant subra pilastros. B’at paritzos altares de istucu cun motivos de màrmaru fintu.
Su fonte batesimale est simple, cun carchi motivu de tipu clàssicu e cun carchi pretziosismu in su motivu de sos capitellos de su segundu òrdine.
Su lacu de s’abba santa fortzis est de sa matessi època de sa costruzione de sa crèsia. Est de forma simple, ‘a lacheddu’, e custu dat cunfirma de sa pobertade de sos chi l’ant fraigada, chi l’aiant fata pro esigentzias ispirituales, sena pensare a arredos pro la imbellire. Subra de sa crèsia b’at una meridiana antiga.
Sa presèntzia de sas capellas laterales (chi a su sòlitu in sas cresieddas de campagna non bi sunt) fortzis dipendent dae sos restàuros fatos dae sos Grecos.
Informatziones leadas dae:
-
Montresta. Storia e società a cura de Marina Sechi Nuvole (Sassari, EDES, 2005)
-
Montresta tra passato e presente. Storia, usi, costumi (Sassari, Magnum-Edizioni, 2003)
-
Una colonia di Greco-corsi in Sardegna: Montresta de Costantino Moretti (Sassari, Carbongemma)
|
